TRANSHÜMANİZM VE POSTHÜMANİZM YAKLAŞIMLARINDAKİ İNSAN ANLAYIŞININ VAROLUŞÇU FELSEFE BAĞLAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Özet

Transhümanizm ve posthümanizm kavramlarının, sanatsal, kültürel ve felsefi temellerinin yüzyıllar öncesine dayandığını ifade etmek mümkündür. Bununla birlikte 21. yüzyılın başlarından itibaren biyoteknoloji, nanoteknoloji, genetik mühendisliği ve yapay zeka teknolojisi gibi bilim alanlarındaki hızlı gelişmelere paralel olarak bu kavramların literatürdeki kullanımının yaygınlaştığını ve felsefi bağlamda da tartışılmaya başladığını görmekteyiz. Bu noktada, bilim ve teknoloji endeksli kavramlar olan transhümanizm ve posthümanizm, insanın geleceği ve insan-merkezli düşüncenin sınırları üzerine odaklanan iki ayrı ama birbiriyle ilişkili felsefi ve kültürel yaklaşımlar olarak karşımıza çıkmaktadır.

Çalışmamızın odak noktasını oluşturan transhümanizm ve posthümanizm kavramları insanlığı dönüştürme ve teknolojik insan anlamında yeniden inşa etme düşüncesinde ortak bir tavır içindedirler. En temel farkları ise; transhümanizm, teknoloji çağını insanın gelişme sürecinde bir araç olarak kullanmakta iken posthümanizm, sadece araç olarak kullanmakla kalmaz ve teknoloji çağı ile insanı bütüncül hale getirmek ister. Özellikle posthümanizm, hümanizmin tersine insan merkezli bir anlayışa sahip değildir. Posthümanizm, insana benzersizlik atfeden ve insana diğer varlıkların üzerinde bir konum biçen her türlü hümanist yaklaşımları ve kültürel kabulleri eleştirir. Gelinen noktada, yapay zeka ve teknoloji çağında karşımıza çıkan, yarı insan yarı makine özelliğinde olan ve transhümanizm sürecinin sonunda ulaşılan varlığa ‘posthuman’ adı verilmektedir. Transhuman’ı Homo sapiens’ten ‘posthuman’a geçiş sürecindeki dönüşüm hali, posthuman’ı ise bu sürecin sonunda ulaşılan varlık olarak niteleyebiliriz. Söz konusu ettiğimiz bu iki yaklaşımın teknoloji merkezli insan anlayışının aksine varoluşçu felsefe, insanı merkeze alarak; varoluşun özden önce geldiği ve bilinç sahibi insanın özgür eylemleriyle sonradan kendisini inşa ettiği ilkesinden hareket eder. Bu doğrultuda çalışmamızda, yapay zeka odaklı teknolojik insanı merkeze alan transhümanist ve posthümanist yaklaşımların insan anlayışlarının; varoluşçu felsefenin temel kavramları ve ilkeleri açısından değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.