TEBRİZ GÖK MESCİT’İN MİMARİ KURGUSU VE ÇİNİ BEZEMELERİNDEKİ DEKORATİF MOTİFLERİN İNCELENMESİ
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21606746Anahtar Kelimeler:
Gök Mescit, Mescid-i Kebûd, Tebriz, Karakoyunlu mimarisi, çini mozaikÖzet
Tebriz Gök Mescit (Mescid-i Kebûd), Karakoyunlu
hükümdarı Muzafferüddin Cihan Şah adına kurulan
Muzafferiye Külliyesi’nin günümüze ulaşabilen tek
anıtsal yapısıdır. 1465 (h. 870) yılında tamamlanan
yapı, adını iç ve dış yüzeylerini kaplayan, açık
maviden laciverte uzanan zengin tonlu çini
mozaiklerinden almakta; çağdaş kaynaklarda
“Turkuâz-ı İslâm” (İslâm’ın firûzesi) nitelenmesiyle
anılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, yapının mimari
kurgusunu tarihsel ve kentsel bağlamı içinde ele
almak ve çini bezemeleri oluşturan dekoratif
motifleri tipolojik olarak sınıflandırılmaktadır.
Araştırma, literatür taraması ile yapı üzerinde
gerçekleştirilen yerinde gözlem ve görsel belgeleme
çalışmalarının birlikte değerlendirildiği betimsel-
analitik bir yöntemle yürütülmüştür. Bulgular,
bezemelerin bitkisel (rûmî–hatâyî), geometrik, yazı
(kitâbe) ve mukarnas esaslı olmak üzere dört ana
grubundan oluştuğunu; bu grupların lacivert, turkuaz,
beyaz, yeşil, hardal, kahverengi ve siyahtan kurulu
tutarlı bir renk düzeni içinde birleştirildiğini ortaya
koymaktadır. Parçaların tek tek elde şekillendirilerek
yan yana getirilmesine dayanan çini mozaik
(muarrak) tekniği, yapıyı 15. yüzyıl İslâm
mimarisinde bu tekniğin ulaştığı en olgun
örneklerden biri hâline getirmiştir. Mescit, 1780
depreminde büyük ölçüde harap olan ve restorasyonu
günümüzde de süren yapı bezemeleri bakımından
önem taşımaktadır.
Referanslar
[1] Aydoğmuşoğlu, C. (2007). Tarihte Tebriz
(Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara,
s. 4–7.
[2] Polat, A. (2013). Medeniyetin buluştuğu Tebriz
ve çevresi. İstanbul: Barın Yayınevi, s.
100–104.
[3] Yetkin, S. K. (1954). İslâm sanatı tarihi. Ankara:
Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Yayınları, s. 169.
[4] Aslanapa, O. (1984). Türk sanatı. İstanbul: Remzi
Kitabevi, s. 197–198.
[5] Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi
(1996). “Gök Mescid”. İslâm Ansiklopedisi:
Gelibolu–Haddesenâ (C. 14). İstanbul: TDV
Yayınları, s. 142.
[6] Blue Mosque of Tabriz (2012, Şubat). Iran Daily,
sy. 06.
[7] Golombek, L. & Wilber, D. (1988). The Timurid
architecture of Iran and Turan. Princeton:
Princeton University Press.
[8] Blair, S. S. & Bloom, J. M. (1994). The art and
architecture of Islam 1250–1800. New Haven:
Yale University Press.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Academy International Journal of Humanities and Social Sciences
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
